Thuốc ho từ đông dược có tác dụng ra sao?

Tại vùng đất Tứ Xuyên (Trung Quốc), có một loại cây được trồng khá nhiều, cao chừng 50 cm, lá nhỏ, dài, hoa màu tím nhạt, thường chúc xuống đất, trông giống một loại cây trồng làm cảnh. Đó chính là cây Xuyên bối mẫu, một loại dược thảo quý sử dụng làm thuốc đông y rất được ưa chuộng.

Thân rễ của cây này (được sử dụng làm thuốc) có các củ bện xoắn như con ốc, bám chi chít vào rễ trụ nom giống đàn con bám vào bú mẹ, nên còn được gọi là Bối mẫu.

Xuyên bối mẫu có vị đắng, tính hơi hàn, được người dân sử dụng làm vị thuốc trừ đàm, trừ ho, thanh nhiệt, đặc biệt hay dùng cho các thai phụ. Rễ cây nghiền thành bột, luyện với đường cát, vê thành viên, dùng ngậm hoặc uống ngày 1 – 2 viên, gọi là Cấp cứu phương, được nhiều gia đình sử dụng.

Xuyên bối mẫu

Ngoài ra, đây cũng là vị thuốc chủ đạo trong nhiều bài thuốc đông y trừ ho, trong đó có bài thuốc nổi tiếng “Xuyên bối tỳ bà cao”. Trong đó, Xuyên bối mẫu được phối hợp thêm nhiều vị như: tỳ bà diệp, cát cánh, sa sâm… giúp tăng cường công năng nhuận phế, hóa đờm… dùng điều trị các chứng ho.

Sau này “Xuyên bối tỳ bà cao” đã được đưa vào Dược điển Trung Quốc, trở thành bài thuốc chính thống và trên cơ sở đó, y dược học hiện đại đã chuyển thành nhiều dạng bào chế tiện sử dụng như: thuốc nước, thuốc viên…

Tại Việt Nam, bài thuốc này khi gia giảm thêm 2 vị thuốc dân gian là Ô mai (giúp thuận khí trừ ho) và Mật ong (giúp sát khuẩn, mau lành vết loét, dịu ho và bồi bổ cơ thể) đã làm tăng thêm công hiệu trừ ho, tiêu đờm, bổ phế. Hiện có loại thuốc ho đông dược Bảo Thanh được bào chế dựa trên sự phát triển bài thuốc “Xuyên bối tỳ bà cao” kết hợp với 2 vị Ô mai, Mật ong này.

Trong bài thuốc cũng có nhiều vị dược liệu có tính bổ khác như Sa Sâm, Viễn Chí, Cam thảo, Ngũ vị tử, cùng với Mật ong có tác dụng tăng cường sức đề kháng cho cơ thể, giúp giảm ho nhanh và phòng ngừa tái phát.

Điều này phù hợp với quan điểm Đông y trong chữa trị các chứng ho lâu ngày mà danh y Hải Thượng Lãn Ông từng cho rằng: “Phế nhiệt gây ho kéo dài là bệnh thuộc chứng hư, khiến cơ thể mệt mỏi lâu ngày mà dẫn tới suy kiệt, bởi vậy, trong trị ho cũng cần phải cứu bổ ngay”.

(Theo Tiến sĩ, Lương y Nguyễn Hoàng - Nguyên Giảng viên trường Đại học Dược Hà Nội // VietNamNet)