Viên ngọc quý của phẫu thuật nhi quốc tế

Trước khi gặp anh, tôi chỉ được nghe dân ngoại khoa đồn rằng đó là một người Mỹ gốc ta và là một “hàng khủng” có tiếng trong làng ngoại nhi thế giới. Thông tin hấp dẫn trên khiến tôi tò mò. Con người nổi tiếng này đã làm tôi bất ngờ trong lần đầu gặp mặt với dáng vẻ rất ấn tượng: đầu húi cua, kính cận, làn da rám nắng, quần jean, áo pull, giày Adidas cùng một nụ cười hiền khô... Người đàn ông có vẻ ngoài phóng khoáng ấy chính là một chuyên gia hàng đầu thế giới về ngoại nhi: BS. Nguyễn Xuân Nam, Trưởng khoa Ngoại - Bệnh viện Nhi Los Angeles (Hoa Kỳ).

Nổi tiếng cả ở sự giản dị

Dù ai có ý kiến gì thì tôi vẫn cứ tin chắc rằng nếu như Chris Bangle nổi đình đám trong thế giới ô tô bởi sức sáng tạo và tư duy thiết kế xe hơi độc đáo thì trong làng ngoại nhi quốc tế, BS. Nguyễn Xuân Nam cũng có một vị trí tương tự. Có vẻ như sự so sánh không hợp lý lắm khi công việc của Chris Bangle đậm đặc chất nghệ sĩ còn BS. Nam lại là một chuyên gia phẫu thuật cho trẻ? Đừng nhầm, nếu người làm khoa học không có ý tưởng và sự sáng tạo, thăng hoa trong từng ý tưởng thì mãi mãi chỉ xếp ở hạng xoàng!

Lần đầu tiên, Bệnh viện Nhi Trung ương đăng cai tổ chức Hội nghị khoa học ngoại nhi Đông Nam Á lần thứ 4 với đông đảo những anh tài của các nước ASEAN và thế giới. Tất nhiên một người không thể thiếu là BS. Nguyễn Xuân Nam, tên thân mật mà đồng nghiệp thường gọi là Nam Nguyễn. Sau màn chào hỏi với những đồng nghiệp Á, Âu..., anh bảo tôi: “Bây giờ thì kệ họ đi, em đi thăm bệnh nhân với anh luôn nhé? Chiều nay anh sẽ mổ trình diễn 2 ca bệnh cho các chuyên gia xem. Mai thì sẽ rảnh rang hơn, có cơ hội lắng nghe mùa thu Hà Nội ở Sheraton”. 2 ca mà Bệnh viện Nhi dành cho BS. Nam bị chứng phình đại tràng bẩm sinh dạng phức tạp, chỉ định phẫu thuật là biện pháp duy nhất cứu sống bệnh nhân nhưng phẫu thuật như thế nào để đạt kết quả tốt nhất mới là điều đáng bàn. Dù đang khóc ngằn ngặt trên tay mẹ, nhưng cậu bé 4 tháng tuổi trở nên ngoan ngoãn và nhoẻn miệng cười đáp lại BS. Nam khi anh khéo léo dỗ dành để khám cho cháu bé.

Tại Hội trường J của Bệnh viện Nhi Trung ương, ca phẫu thuật do BS. Nam chủ trì được truyền hình trực tiếp từ phòng mổ. Các thao tác xử trí của anh như có ma thuật, thu hút sự chăm chú của các chuyên gia, rất nhiều sắc thái biểu cảm khác nhau trên mỗi khuôn mặt: họ mở to mắt, cau mày... rồi quay sang nhìn nhau gật gù tâm đắc. Sang ngày hôm sau, tôi không biết BS. Nam tận hưởng sự rảnh rang của mình như thế nào, chỉ biết ngay khi ban tổ chức giới thiệu anh lên trình bày các nghiên cứu khoa học mới của mình về nội soi nhi khoa đã được cả hội trường Sông Hồng II tại Khách sạn Sheraton nhiệt liệt tán thưởng. Khác với cách nói chuyện hồn nhiên, đôi khi rất ngẫu hứng nhưng khi trình bày nghiên cứu khoa học, anh lại rất sắc sảo và logic, các chứng cứ sát thực, chặt chẽ, dễ hiểu, hình ảnh sinh động. Cả hội trường im phăng phắc lắng nghe và rồi từng tràng pháo tay không dứt khi bài giảng kết thúc.

Tôi nói rằng khi viết bài sẽ gọi anh là “siêu bác sĩ”, anh bảo: “Em nên dành nhiều lời khen cho các bác sĩ Việt Nam. Ở Mỹ, anh có mọi điều kiện tốt nhất để làm việc, ở nhà mình còn nhiều thiếu thốn nhưng họ đã làm việc thật tuyệt vời. Sau vài năm, anh trở lại Bệnh viện Nhi thấy trình độ của các bác sĩ tiến bộ rất nhiều. Nhất là với GS. Nguyễn Thanh Liêm, anh quen từ những hội nghị khoa học quốc tế, nhiều nghiên cứu của ông ấy đã làm anh bất ngờ và cảm phục...”. Con người tài năng ấy không chỉ có sự khiêm tốn mà còn có một lối sống vô cùng giản dị. Tôi hỏi có phải anh vẫn đi làm bằng chiếc xe ô tô cũ kỹ không? Câu trả lời là: “Thì nó vẫn đi được mà, sao lại phải bỏ đi”.

Tuổi thơ giông bão

Ít ai biết rằng BS. Nguyễn Xuân Nam đã từng trải qua một tuổi thơ vô cùng dữ dội. Gia đình anh vốn làm nghề đánh cá ở Hòn Khói - Nha Trang - Khánh Hòa. Lời ru của mẹ và tiếng sóng biển rì rào đã vỗ về anh lớn lên. Mỗi buổi sáng, cậu bé Nam lại tíu tít dậy sớm theo mẹ ra biển ngồi gác bình minh đón cha trở về. Nhưng điều ngọt ngào ấy đã tắt lịm năm anh lên 4 tuổi khi người mẹ qua đời. Thương cuộc sống côi cút của 3 cha con anh, một người phụ nữ tốt bụng đã chấp nhận làm mẹ của anh. Phải vật lộn nuôi gia đình đông đúc với 8 đứa con thực sự rất quá sức với cha mẹ. Vì thế lên lớp 6, trước hoàn cảnh nhà nghèo khó, cậu học trò sáng dạ Nguyễn Xuân Nam đã phải nghỉ học để cùng cha lênh đênh trên biển đánh cá nuôi sống gia đình. Nhưng rồi hạnh phúc giản dị của gia đình nghèo khó ấy cũng chẳng được bao lâu, bệnh tật lại lần lượt cướp đi người mẹ kế và hai đứa em của anh. Trong trái tim đau khổ lúc bấy giờ của anh bỗng cháy lên ước mơ trở thành một bác sĩ chữa bệnh cho người nghèo.

Tuổi thơ nghèo khó đong đầy nỗi đau, những năm tháng sống trên biển lúc yên bình, lúc gào thét của giông bão đã rèn cho anh nghị lực phi thường, thân hình vạm vỡ của người thủy thủ và một tâm hồn khoáng đạt. Anh bảo đến tận bây giờ, những giấc mơ vẫn đưa anh trở về ngày xưa, có những khi choàng dậy giật mình vì được gặp mẹ, được để chân trần chạy theo mẹ trên cát như ngày nào, dù hình ảnh thật chập chờn, mơ hồ...

Khát vọng bất tận

Chàng trai của Hòn Khói đặt chân lên đất Mỹ xa lạ khi anh 19 tuổi, trách nhiệm của Nam lúc này là lao động nuôi sống gia đình. Dù khó khăn, Nguyễn Xuân Nam vẫn quyết tâm xin theo học tiếp phổ thông tại thành phố Lincoln. Lúc đó anh chỉ mong mình học làm sao nói được tiếng Anh, cố gắng tốt nghiệp trung học, kiếm một việc làm ổn định để nuôi các em ăn học chứ không có mong ước gì hơn. Để có tiền ăn học, Nguyễn Xuân Nam đã phải làm rất nhiều việc, làm ở hiệu bánh mì, làm gia sư, làm lao công trong trường với đủ thứ công việc cực nhọc trong cái lạnh giá của mùa đông Nebraska. Năm 1983, anh tốt nghiệp trung học tại trường Norris High School với số điểm xuất sắc.

Con đường học bắt đầu mở ra trước mắt Nam. Anh quyết tâm thực hiện ước mơ trở thành bác sĩ nhưng đây lại chính là ngành học khó nhất ở Mỹ. Để có thể học y, bất kỳ ai cũng phải có bằng cử nhân đại học. Với khả năng của mình, anh không khó khăn để tốt nghiệp cử nhân Toán và Hóa ở Đại học Creighton, thành phố Omaha, bang Nebraska, rồi tiếp tục trải qua 4 năm bác sĩ y khoa tại trường Y của Đại học Creighton. Trong quá trình học y, ngoại khoa cuốn hút anh kỳ lạ và cảm thấy đây là thế giới anh có thể phát huy nhiều nhất khả năng của mình, vì thế anh học tiếp 6 năm phẫu thuật tổng quát tại đây và Đại học New Mexico. Anh tiếp tục vượt qua hàng trăm bác sĩ đã tốt nghiệp ngoại tổng quát để trở thành 1 trong 27 học viên toàn Bắc Mỹ lúc bấy giờ đỗ vào chuyên ngành ngoại nhi tại Đại học Pittsburgh, bang Pennsylvania.  Anh bảo, có một thứ anh không phải học, không phải thi, chỉ cần rất chân thành mà có được, đó là tình yêu của cô bác sĩ gây mê, vợ anh. Người cho anh một mái ấm gia đình thực sự và niềm an ủi lớn trong cuộc đời.

Từ khi bước chân vào đại học đến lúc tốt nghiệp chương trình ngoại nhi, BS. Nam đã trải qua 16 năm học tập liên tục. Năm 1999, BS. Nguyễn Xuân Nam được Đại học California, Irvine mời về làm Trưởng khoa Phẫu thuật Nhi, tham gia giảng dạy tại trường Đại học nổi tiếng ở miền nam California này đồng thời là Trưởng khoa Ngoại- Bệnh viện Nhi Los Angeles. Giờ đây, cái tên Nguyễn Xuân Nam đã trở nên nổi tiếng trong giới ngoại nhi bởi nhiều công trình nghiên cứu, nhiều bài giảng, nhiều giải thưởng và cả cách thuyết giảng hấp dẫn của anh. BS. Nam cũng là một trong những người đi đầu về nội soi ổ bụng, thành công mới nhất của anh là mổ nội soi chỉ qua một lỗ thay bằng ba lỗ như trước đây. Anh mong muốn chuyển giao sớm kỹ thuật này đến tất cả các đồng nghiệp trên thế giới, đặc biệt là ở Việt Nam.

Từ một cậu bé mồ côi trở thành một chuyên gia xuất sắc thế giới về ngoại khoa là một chặng đường gian khổ nhưng đáng khâm phục của BS. Nguyễn Xuân Nam. Với chàng trai Hòn Khói phóng khoáng như biển ấy, những khát vọng về cuộc sống, về khoa học là bất tận.