Hậu trường ca nối tai vi phẫu đầu tiên thành công

Lần đầu tiên tại Việt Nam, các bác sĩ Khoa Phẫu thuật tạo hình - Bệnh viện Việt Đức đã thực hiện thành công ca nối tai vi phẫu cho một bệnh nhân nam bị cắt đứt rời một bên tai. Đây là ca bệnh hy hữu không chỉ ở Việt Nam mà cả trên thế giới.

Bị đuổi việc, thợ xây “xử” kỹ sư ghê rợn hơn giang hồ

Vụ việc xảy ra tại một công trình xây dựng huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. Anh Hà Đức C. 26 tuổi - kỹ sư xây dựng quê ở Nam Định là nạn nhân bị cắt đứt một bên tai sau vụ việc 3 thợ xây khác bị chủ đuổi việc. C. kể: “Sau khi giám đốc đuổi việc vài người, tối đó (15/2/2012) mấy người thợ rủ em đi uống cà phê. Em không ngờ họ chở em ra một chỗ rồi đánh đấm dã man, chém nhiều nhát vào mặt, mũi, vào cả tay em, rồi họ đè em ra và… cắt tai”. C. đã cố chạy thoát vào một nhà dân gần đó. Gia đình họ đưa ngay đến Bệnh viện (BV) huyện Việt Yên, Bắc Giang. Ở đó, C. đã được các bác sĩ sơ cứu, kịp thời bảo người quay lại chỗ C. vừa bị chém, nhặt lại cái tai đứt rời và đưa thẳng lên BV Việt Đức cấp cứu.

Một ca bệnh đặc biệt hy hữu

TS.BS. Nguyễn Hồng Hà, Trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình hàm mặt, BV Việt Đức cho biết: Đây là một trường hợp đặc biệt hy hữu. BV đã thực hiện rất nhiều ca nối vi phẫu phần cơ thể bị đứt rời như: tay, chân, các ngón, da đầu, môi, mũi, dương vật… nhưng nối tai thì là ca đầu tiên. Các bác sĩ đã đứng trước một thử thách không dễ dàng: cấu trúc của tai rất đặc biệt, da và sụn rất mỏng, mạch máu ở tai lại là các nhánh tận cùng với kích thước rất nhỏ từ 0,4 - 0,5mm (bằng ½ đường kính mạch máu ở ngón tay là 1mm) nên việc tìm và khâu nối hết sức khó khăn, chưa kể đến việc để đảm bảo mạch máu thông suốt các phẫu thuật viên cần khâu được ít nhất 4 - 5 mũi khâu đều đặn ở trên các mạch máu nhỏ li ti này.

Các bác sĩ đứng trước trăn trở: nếu tiến hành phẫu thuật nối tai sẽ rất phức tạp và phải thực hiện trong một thời gian dài; nhưng mất tai sẽ ảnh hưởng nặng nề tới thẩm mỹ và tâm lý bệnh nhân. Trong khi đó, do tai có cấu tạo giải phẫu và thẩm mỹ đặc biệt, không bộ phận nào có thể thay thế được. Tại BV Việt Đức thường xuyên phẫu thuật tạo hình tai cho các bệnh nhân khuyết tai bẩm sinh hoặc do chấn thương bằng sụn sườn tự thân nhưng các bác sĩ cũng không thể tạo được các gờ, vành với đường nét, thành đẹp như tai bình thường. Với phương châm tìm mọi giải pháp tối ưu nhất cho người bệnh, các bác sĩ đã tiến hành thăm khám, xét nghiệm nhanh chóng, loại trừ các tổn thương nguy hiểm đến tính mạng, tổ chức hội chẩn và quyết định triển khai một ca mổ cấp cứu vi phẫu tối khẩn cấp:nối tai đứt rời.

Hành trình của ca ghép tai chạy đua với thời gian

Cũng theo TS.BS. Nguyễn Hồng Hà, Trưởng kíp phẫu thuật ghép tai vi phẫu: Phần cơ thể đứt rời nếu không được bảo quản lạnh thì chỉ sau 6 tiếng đồng hồ sẽ bị hoại tử. Tai bị đứt của bệnh nhân (BN) C. đã mất một thời gian bị “bỏ quên”, do đó kíp phẫu thuật phải tiến hành hết sức khẩn trương, nhanh chóng.

Hai kíp mổ đặc biệt tiến hành song song: kíp phẫu thuật trên tai đứt rời: dùng kính hiển vi phẫu thuật, soi tìm mạch máu nào có thể nối được ở phần tai bị đứt; kíp thứ hai phẫu tích và tìm mạch máu tại vùng gốc tai và thái dương BN quanh chỗ tai, rồi đưa tai đứt rời ghép nối với cơ thể. Sau lần khâu nối đầu tiên mạch máu không thông, các bác sĩ phải cắt ra nối lại lần thứ hai và mạch máu đã lưu thông tốt. Trong suốt quá trình hơn 7 giờ phẫu thuật, BN luôn được các bác sĩ gây mê hồi sức, dùng thuốc chống đông máu, đồng thời truyền máu để bù số máu chảy ra ở vùng tai.

TS. BS. Nguyễn Hồng Hà nhấn mạnh: Dự đoán ca mổ sẽ phải kéo dài từ 7-8 giờ nên êkíp phẫu thuật phải phối hợp thật tốt với kíp gây mê hồi sức. Đảm bảo cho mạch máu được thông suốt, kíp gây mê đã phải cho BN dùng thuốc chống đông máu (để mạch máu không bị tắc lại). Tuy nhiên, các bác sĩ lại phải đối mặt với nguy cơ chảy máu trong và sau mổ. Kíp gây mê hồi sức phải tính toán liều lượng và theo dõi sát sao đề phòng những biến chứng của việc sử dụng thuốc chống đông.

Điều lo ngại nhất của các bác sĩ sau mổ là  phần mạch máu vừa nối xong bị tắc trở lại vì lòng mạch ở đây quá hẹp. Theo thống kê, trong số gần 30 ca nối tai trên thế giới, có tới 70 - 80% bị tắc tĩnh mạch hoặc ứ máu sau mổ. Tại các trung tâm y tế lớn trên thế giới như ở Mỹ, Pháp nhiều khi người ta buộc phải sử dụng đỉa hút máu ứ hoặc chích tai để máu ứa ra trong nhiều ngày. Có trường hợp lượng máu mất và phải bù lại lên đến 4 -5 lít.

Trường hợp của BN C. sau mổ 1-2 ngày đầu, tai nối hơi đỏ và tím (chứng tỏ máu lên tai bình thường nhưng máu dẫn về vẫn kém) nhưng chưa phải chích máu. Những ngày tiếp theo hiện tượng phù nề, đỏ và tím giảm dần. Tai BN dần trở về kích thước gần như ban đầu, sức khỏe hồi phục tốt. Tai sờ vào không còn quá lạnh. Dự kiến  trong vòng 3 ngày tới, BN có thể xuất viện. Sau mổ 3 tuần, BN sẽ quay trở lại tái khám và cắt chỉ.