Thuốc dùng trong bệnh nhuyễn xương

Nhuyễn xương là tình trạng giảm sự khoáng hóa calci và phospho (không đủ) của khung xương, nếu đang tăng trưởng ở tuổi ấu thơ gây biến dạng xương được gọi là còi xương, nếu ở người lớn gây nhuyễn xương.

Những nguyên nhân gây bệnh

Có rất nhiều nguyên nhân: rối loạn hấp thu vitamin D, khẩu phần ăn thiếu, thiếu ánh sáng; một số thuốc như thuốc trị động kinh, thuốc ngủ barbituric, hợp chất nhôm, fluorid, stidronat...; thiếu calci, phospho do khẩu phần ăn hoặc mất qua thận; do bệnh ở gan, ruột, đường mật, cắt dạ dày, do kháng vitamin D; hạ phospho máu mạn tính; toan ống thận, bệnh Wilson; ức chế khoáng hóa; do khối u; Franconi...

Thiếu vitamin D thường xảy ra ở các nước nghèo hoặc đang phát triển. Thiếu phospho hay gặp nhất do rối loạn tái hấp thu do mắc phải vì chế độ ăn hoặc nghiện rượu, do khối u mô mềm bài tiết phospho qua đường niệu.

Việc giảm khoáng tùy thuộc vào tuổi và mức độ nặng nhẹ.

Căn cứ để chẩn đoán:

 Xét nghiệm máu. Đo tỷ trọng xương. Xquang hoặc sinh thiết xương. Đặc biệt qua xét nghiệm máu để phân biệt loãng xương hay nhuyễn xương. Loãng xương gần như không có thay đổi xét nghiệm sinh hóa.

Phòng và điều trị bệnh nhuyễn xương

Tùy thuộc vào nguyên nhân.

Chế độ ăn thiếu vitamin: Thiếu hụt calci do không ăn đủ vitamin D, cần bổ sung vitamin D. Tác dụng của chúng là duy trì nồng độ calci và phospho bình thường trong huyết tương, được hấp thu các chất khoáng khi ăn vào (có trong dầu cá, gan cá, bơ, trứng, sữa).

Dùng ergocalciferol (vitamin D2) để bù đắp và dự trữ cho cơ thể. Tiếp theo là điều trị duy trì (dài hạn). Cần bổ sung qua đường uống, có thuốc viên kết hợp sẵn như calci+vitamin D hoặc những thuốc multivitamin.

Nếu kém hấp thu vitamin D cần uống liều cao làm sao đảm bảo duy trì nồng độ 25-hydroxy D huyết thanh trong giới hạn bình thường cùng với calci, đồng thời phải theo dõi 25-hydroxy D huyết thanh và calci huyết thanh, calci niệu trong 24 giờ và cứ 3-6 tháng 1 lần.

Phospho là cực kỳ cần thiết cho tạo xương và chuyển hóa năng lượng tế bào. Khoảng 85% phospho có ở  xương, số còn lại ở trong tế bào, chỉ có 1% ở dịch ngoại bào. Phospho tồn tại trong cơ thể ở dạng phosphat nhưng đậm độ tập trung ở huyết thanh biểu hiện khối lượng phospho (1mg/dl phospho = 0,32mM/l phosphat). Giới hạn  bình thường là 3-4,5mg/dl.

Thiếu phospho do mất qua thận (còi xương kháng vitamin D) đáp ứng tốt bổ sung phosphat suốt đời và cũng phải thêm vitamin D để cải thiện giảm hấp thu calci do thiếu phosphat.