Truyền dịch: Bệnh nhân tự làm... y tá!

Truyền dịch là biện pháp điều trị hoặc hỗ trợ điều trị bệnh nhân. Kỹ thuật này đơn giản nhưng vẫn cần có sự chỉ định và theo dõi chặt chẽ của nhân viên y tế để đảm bảo an toàn.

Tuy nhiên, nhiều người không ý thức được điều đó nên khi được truyền đã tự ý thực hiện một số thao tác như điều chỉnh tốc độ, thay chai dịch… mà không nghĩ đến những hậu quả khôn lường.

Thấy bác sỹ làm như thế nào thì mình làm thế

Tự mình xử lý tốc độ truyền, điều thường thấy của nhiều bệnh nhân và người nhà.

Ngang qua dãy hành lang của bệnh viện Bạch Mai, những phòng bệnh nơi đây đều chật kín người. Bệnh nhân, người tỉnh, người hôn mê, hầu hết ai cũng đang được truyền dịch. Dừng lại tại một phòng bệnh trong khoa ngoại, qua cửa kính, một người phụ nữ hết dùng tay đập liên hồi vào dây truyền lại ra sức bóp mạnh vào ống dịch. Rồi xem chừng vẫn chưa có kết quả, chị gập dây lại quấn theo vòng tròn thật nhanh. Hý hoáy trong 5 phút, cuối cùng chị mới thở phào nhẹ nhõm. Hỏi ra mới biết, đó là công đoạn chị thường thực hiện khi dịch truyền bị tắc.

“Quen rồi. Chăm chồng 4 ngày hôm nay thấy bác sỹ làm thế nào mình làm thế. Tôi cứ quấn quấn dây lại như thế này, nó không tắc nữa thì lần sau mình lại làm. Y tá có ở đây thì nó chảy bình thường, đi rồi nó lại tắc. Gọi bác sỹ nhiều quá cũng ngại, có người dễ tính thì không sao, có người thì gắt gỏng.

Từ lúc sáng đến giờ được mỗi một chai, nó tắc nhiều quá mà cả ngày phải truyền hết 5 chai, gọi y tá về bảo thay nhưng có thay đâu”. Chị tâm sự.

Anh Trưởng, chồng chị (62 tuổi) nửa đùa nửa thật: “Không khéo khi ra viện mình lại thành y tá ấy chứ. Chúng tôi cũng quen rồi. Y tá người ta phục vụ nhiều người chứ đâu phải mỗi mình mình. Cái gì mình tự làm được thì mình làm, còn không thì phải nhờ vào y tá”.

Khi được hỏi, tự ý điều chỉnh tốc độ truyền anh không sợ bị sốc sao? Anh khẳng định: “Cái này không thể sốc được, nó không vào tĩnh mạch, nó chỉ vào bàng quang thôi. Đây không phải là thuốc, nó chỉ là dịch rửa thôi. Kiểu bơm vào rồi lại bơm ra thôi mà.”

Không chỉ tự ý điều chỉnh dòng chảy như vợ chồng anh Trưởng, nhiều người còn làm thay cả công việc của nhân viên y tế đó là thay chai dịch khi hết.

Đó là trường hợp của anh Nghị (45 tuổi, Nam Định). Cả tháng nay chăm vợ điều trị sỏi thận tại bệnh viện, anh cũng đã quen với công việc thuốc thang, truyền dịch của vợ. Nên nhiều khi không gọi được y tá, anh cũng tự mình thay chai.

“Thấy người ta làm thì mình cũng quen, thấy chai hết mình cũng thay vào. Nhiều lúc không gọi được thì mình phải tự thay. Y tá người ta mải đi phòng nọ phòng kia thì mình không gọi được”.  Anh nói.

Theo kinh nghiệm của anh Nghị, anh bảo: “Việc này đơn giản ấy mà, cứ để cho nó nhỏ đều đều từng giọt, từng giọt một, đừng cho nhanh quá mà cũng đừng cho chậm quá, hết một chai cứ khóa vào, thay bình, rồi mở khóa ra cho nó chảy. Đừng để cho nó cạn quá để máu lên là không được.

Mình chủ yếu cũng nhìn qua y tá truyền, thấy như thế thì mình cũng làm như thế. Các bác sỹ cho phép hay không thì không biết nhưng chờ mà không chờ được thì phải tự làm thôi. Nếu mà cho phép thì chắc là không cho phép đâu”.

Dù vẫn biết là không được phép nhưng họ vẫn chủ quan thực hiện, và tâm lý không muốn “làm phiền” bác sỹ nên họ buộc mình phải “mày mò” để được việc cho mình.

Thực hiện không đúng thao tác truyền có thể dẫn đến tử vong

Trao đổi với TS-BS Nguyễn Cao Luận, Trưởng khoa Thận nhân tạo bệnh viện Bạch Mai, anh cho biết: “Việc thực hiện kỹ thuật truyền phải được thực hiện do chỉ định của bác sỹ. Họ kê đơn và y tá đến truyền.

Trong quá trình truyền dịch, phải có sự theo dõi thường trực của y tá để kịp thời xử lý những trường hợp tai biến có thể xảy ra. Nguy hiểm nhất là sốc phản vệ, hiện tượng này xảy ra là do truyền nhanh, hay do cơ địa dị ứng thuốc mà không được thử trước, khiến bệnh nhân lên cơn hen, khó thở, tím tái chân tay, người xanh xao. Nếu không cấp cứu kịp thời có thể dẫn đến tử vong".

Theo TS-BS Luận, các bệnh nhân không nên tự ý điều chỉnh tốc độ của giọt chảy. Ví dụ như bác sỹ nói là 20 giọt/ phút thì y tá thực hiện phải đúng như vậy. Bệnh nhân không nên vì thấy quá lâu mà cho chạy nhanh, hay đừng thấy bác sỹ làm thế nào thì mình làm thế. Vì nó còn phụ thuộc vào loại thuốc truyền, thể trạng của người bệnh.

"Nếu truyền nhanh quá, cơ thể sẽ không đáp ứng được kịp thời, thuốc vào nồng độ cao quá sẽ bị sốc. Thậm chí, khi truyền nhanh mà bọt khí tràn vào làm tắc mạch sẽ gây chết người. Những người thực hiện truyền họ phải có đầy đủ kiến thức, trình độ cũng như phương tiện để xử lý.

Bệnh nhân và người nhà nên phối hợp cùng với bác sỹ, y tá như nhắc nhở họ thực hiện chứ không nên tự ý làm nếu không được phép của bác sỹ để tránh những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra". Anh nói.