Methanol: Thủ phạm gây chết người trong rượu

Trong khoảng cuối tháng 4 đầu tháng 5 vừa qua, tại Hậu Giang, Sóc Trăng đã có 12 trường hợp tử vong và nhiều trường hợp ngộ độc do rượu. Một số ca được xác định có triệu chứng lâm sàng của ngộ độc methanol.

Không loại bỏ methanol trong rượu sẽ gây nguy hiểm đến tính mạng cho người sử dụng.

Ngày 22/5, Trung tâm Y tế dự phòng Cần Thơ thông báo kết quả kiểm nghiệm cho biết hàm lượng methanol có trong các mẫu rượu (thu được từ các quán có rượu gây chết người nói trên) cao gấp 694 lần hàm lượng cho phép. Như vậy có thể nói nguyên nhân gây tử vong chủ yếu trong các loại rượu hiện bán tại một số nơi ở Hậu Giang, Sóc Trăng là methanol.

Vì sao methanol có nhiều trong rượu thủ công?

Methanol còn gọi là alcol methylic, carbinol hay đơn giản hơn là rượu gỗ. Trước đây, được điều chế bằng cách phân hủy gỗ, nay tổng hợp bằng hydro và carbon dioxit. Metanol được dùng trong công nghiệp, đặc biệt là làm dung môi hòa tan các chất vô cơ, hữu cơ hay chiết xuất các loại dầu. Để tránh nhầm lẫn với các loại dùng để uống, người ta cho chất màu xanh vào methanol nên gọi là cồn xanh.

Nếu sản xuất đúng quy tắc thì lượng methanol có trong rượu ethylic (dưới đây gọi là rượu) thấp dưới mức cho phép. Nếu điều chế không đúng cách, thậm chí theo kiểu “ma giáo” để kiếm nhiều lời, thì hàm lượng methanol trong rượu rất cao dễ gây ngộ độc.

Những cách chế sau đây làm cho lượng methanol trong rượu tăng cao:

- Dùng nguyên liệu có lẫn bã (gỗ): Thường rượu được chưng cất từ gạo (tẻ, nếp) hoặc từ đường mía (dạng mật mía). Nguyên liệu phải không chứa các loại bã dạng gỗ (cenlulose). Cơ sở cất rượu thủ công có khi dùng loại mật mía không sạch bã. Trong quá trình lên men chưng cất, bã sẽ phân hủy cho ra methanol. Dù ép kỹ đến mấy thì trong bã vụn của mía vẫn còn đường và nếu lên men chưng cất thì vẫn có rượu. Nhưng nếu tận dụng bã này hay dùng mật mía cặn chứa nhiều bã vụn chế rượu thì hàm lượng methanol trong rượu sẽ rất cao.

- Chế từ loại cồn ethylic kém chất lượng: Thông thường vẫn có thể dùng cồn thực phẩm hay cồn dược dụng hòa với nước để có rượu. Một lượng lớn rượu bán trên thị trường chế theo cách này. Một lít cồn này giá 10.000đ có thể chế ra hơn 3 lít rượu chỉ cần bán một lít 5.000đ cũng có lãi cao (vì hầu như không tốn kém gì như khi lên men chưng cất ). Tuy nhiên, những nhà làm rượu theo kiểu này thường mua cồn có chất lượng kém hơn, có giá thấp hơn. Loại cồn có chất lượng kém này vốn có hàm lượng methanol aldehyt, aceton cao vượt tiêu chuẩn (ngửi thấy mùi khó chịu), nên khi pha ra rượu sẽ có nhiều methanol, aldehyt, aceton)

- Dùng cồn methanol mà không biết: Cồn khô dùng trong công nghiệp chứa methanol. Methanol có nhiệt độ bốc hơi thấp hơn rượu. Người làm rượu thường cho loại cồn khô này vào khi chưng cất, khi pha rượu (từ cồn) hay chế rượu thuốc, để làm cho rượu chóng ra hơn, dậy mùi hơn, mà không biết làm thế là đưa chất độc methanol vào rượu.

- Do không loại bỏ phần rượu chứa methanol lúc đầu: Khi chưng cất rượu thì giai đoạn đầu tiên sẽ có tạp chất methanol, aldehyd, aceton (vì các chất này bốc hơi ở nhiệt độ thấp, bốc ra ngay ra ở giai đoạn cất đầu). Những chất này có mùi khó chịu khác hẳn mùi của rượu ethylic. Lẽ ra phải bỏ đi, nhưng người làm rượu tiếc, giữ lại.

Độc tính methanol biểu hiện như thế nào?

Methanol gây độc do uống, hít, thấm qua da. Ngộ độc cấp thường có biểu hiện: đau đầu, mệt, buồn nôn, giảm thị lực, nặng hơn sẽ bị mù, co giật, giãn đồng tử, suy sụp tuần hoàn, suy hô hấp, rồi tử vong. Methanol còn gây ngộ độc mạn như giảm thị lực.

Ngộ độc xảy ra rất nhanh. Đa số người chết do ngộ độc loại rượu chứa nhiều methanol tại Hậu Giang, Sóc Trăng đều giống nhau: chỉ sau khi uống khoảng 6 - 8 giờ thì buồn nôn, nôn, nhức đầu, chóng mặt kéo dài khoảng 8 giờ sau thì tử vong. Từ khi uống cho đến khi chết chưa đầy 24 giờ. Điều này, khác với sự say rượu thông thường: lúc đầu nói nhiều, lộn xộn, mất thăng bằng (hoa chân múa tay) do trung tâm ức chế bị ức chế; sau đó chuyển sang trạng thái mệt mỏi, ngủ li bì, do toàn bộ thần kinh trung ương bị ức chế. Say rượu thông thường ít khi tử vong (trừ trường hợp ra lạnh, hay vốn có bệnh tim mạch).

Ngộ độc xảy ra ngay khi uống chưa quá nhiều. Đa số người bị tử vong ở Hậu Giang, Sóc Trăng chỉ uống khoảng trên dưới 700ml, chưa quá say, có người sau khi uống còn tỉnh táo về đến thành phố Hồ Chí Minh mới thấy mệt vào viện rồi chết.

Phòng tránh như thế nào?

Lên men một ít cơm nếp, cho rượu pha từ cồn hay chế từ mật mía chảy qua thì các rượu này sẽ có mùi thơm nhẹ của rượu nếp. Hòa dung dịch thuốc tím loãng vào cồn kém chất lượng, lọc qua gạc, cồn sẽ mất mùi hôi. Do người làm rượu có cách ngụy trang khéo léo này mà bằng cách nếm, ngửi thông thường không thể phân biệt đâu là rượu nấu từ gạo chính thống, đâu là các loại rượu trá hình. Chỉ có một điều là các loại rượu trá hình này không có nguồn gốc (người làm thường giấu tên, bán thông qua mối) có thể có mùi vị không thơm ngon bằng, nhưng giá rất rẻ. Phải cảnh giác với loại rượu này.

Người chế rượu một phần vì ham lợi, một phần vì thiếu hiểu biết nên chế ra loại rượu chứa nhiều methanol. Thả lỏng việc sản xuất tiêu dùng loại rượu này là nguy hiểm nhưng việc quản lý rất khó, cần có thời gian tìm biện pháp thích hợp.

Người dùng rượu, khi thấy có các biểu hiện bất thường so với cách say rượu thông thường thì cần phải vào viện cấp cứu ngay.