Tăng "sức bền" cho trí nhớ

Trí nhớ minh mẫn là yếu tố quan trọng để an hưởng tuổi già - Ảnh: shutterstock

Xưa nay khoa học vẫn  thường xếp các tế bào thần kinh (TBTK) vào loại… giải tỏa không đền bù, nghĩa là không như các tế bào khác trong cơ thể, khi lão hóa sẽ được thay thế bằng các tế bào mới, những TBTK một khi giã biệt trần thế sẽ không để lại thế hệ "hậu sinh". Tuy nhiên, ngoài một lực lượng TBTK rất hùng hậu, các tiến bộ trong ngành sinh học phân tử gần đây có thể khiến bạn an tâm phần nào khi chỉ ra rằng một số vùng trên não bộ có sự tân sinh TBTK. Tiêu biểu là vùng Hải Mã thuộc thùy Thái Dương của vỏ não. Đây cũng là vùng trung tâm của trí nhớ.

Như vậy, nếu không bị ảnh hưởng bởi bệnh lý (người bị bệnh alzheimer thì 40, 50 tuổi vẫn có thể xuất hiện triệu chứng hay quên) và được chăm sóc đúng phương pháp, trí nhớ của chúng ta "xài" vẫn tốt ở độ tuổi "thất thập cổ lai hy", thậm chí còn hơn thế. Các già làng thời xưa, râu tóc bạc phơ mà vẫn là một "thư viện sống" khiến con cháu ngưỡng mộ…

Thế nào là mất trí nhớ dạng bệnh lý?

Theo BS Đào Trần Thái, suy giảm trí nhớ theo tuổi tác có 2 loại: suy giảm bình thường ở người cao tuổi và suy giảm do bệnh lý.

Suy giảm trí nhớ thông thường ở người cao tuổi chỉ dừng ở mức độ "hay quên một tí", chứ không ảnh hưởng đến hoạt động xã hội lẫn hoạt động cá nhân của "khổ chủ". Trường hợp này chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố: di truyền, quá trình học tập, làm việc trước đây, môi trường sống... Nếu bạn có người thân nào đó vẫn nhớ được là mình… hay quên để thỉnh thoảng thở dài, than phiền vài câu thì tình hình vẫn chưa đến độ phải bi quan.

Các bác cao tuổi về hưu, ít có điều kiện tiếp xúc với người xung quanh, cuộc sống trở nên thụ động, chỉ đóng khung trong nhà, thậm chí không ra khỏi phòng mang nhiều nguy cơ bị suy giảm trí nhớ do não bộ ít được "vận động". Ngược lại những người làm một số nghề nghiệp phải sử dụng trí óc thường xuyên, đến khi về hưu mức độ suy giảm trí nhớ sẽ ít nghiêm trọng hơn.

Suy giảm trí nhớ do bệnh lý sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến bệnh nhân. Do người bệnh quên tên bạn bè, người quen, bị rối loạn về ngôn ngữ… nên việc giao tiếp sẽ gặp trở ngại, dẫn đến những mối quan hệ xã hội bị tổn hại. Thậm chí bệnh còn ảnh hưởng đến sinh hoạt cá nhân (lẫn lộn ngày tháng, quên thời gian, vừa nghe một câu chuyện, vừa gặp một người mà quên bẵng đi…). Trường hợp nếu bệnh nhân hay quên mà không hề hay biết, sự việc chỉ có người thân nhận thấy thì thường là bệnh lý, cần đưa đến khám bác sĩ. BS Thái cho biết, điển hình nhất là những "sự cố" được thân nhân kể lại như nhờ ông, bà coi chừng cháu chơi ngoài sân, sau một lúc quay lại thấy ông, bà đứng một mình, hỏi ra thì các cụ… chẳng biết gì.

Một trong những tác nhân phổ biến gây nên rối loạn trí nhớ dạng bệnh lý là nguyên nhân thực thể : do bị chấn thương sọ não có máu tụ trong sọ, do thiếu vitamin B1 kéo dài, do nghiện rượu…

Trí não cũng cần được "tập thể dục"

BS Đào Trần Thái nhấn mạnh não bộ rất cần được hoạt động đều đặn. Đó là lý do ngày nay các chuyên gia thường khuyến khích những người cao tuổi nếu chân chưa chùn, gối chưa mỏi, hãy tiếp tục những công việc không cần đến sức vóc, đừng vội "về hưu" sớm quá.

Nếu đã lỡ "cáo lão hồi hương" thì nên "vui thú điền viên" cho giãn gân cốt; tham gia các CLB thể thao trí tuệ như cờ tướng, cờ vua hoặc đăng ký học ngoại ngữ để đầu óc được vận động; tham gia các hoạt động thiện nguyện… Tuyệt đối tránh việc thu mình lại, không hoạt động, không giao tiếp với ai.

Tinh thần thoải mái, không ưu sầu cũng là một yếu tố quan trọng, trong đó gia đình đóng vai trò rất lớn. Trong đời sống hiện đại, nếu bố mẹ già bị cô lập ở nhà, con cháu ít khi thăm hỏi, chỉ lo cho công việc thì các cụ sẽ dễ bị lo âu, trầm cảm, lâu ngày dẫn đến rối loạn trí nhớ.

Ngoài ra, những người cao tuổi cần được đảm bảo các bữa ăn đầy đủ dưỡng chất, đặc biệt là các nguyên tố vi lượng (như chất kẽm có nhiều trong sò, củ cải, các loại đậu…; ma-giê thường gặp trong rau lá xanh, ngũ cốc, sô-cô-la đen…). Bên cạnh đó phải kết hợp với một chế độ sinh hoạt, rèn luyện thể chất phù hợp. Ngủ đủ giấc và thường xuyên tập thể thao qua các bài vận động nhẹ nhàng (dưỡng sinh, yoga…), đi bộ vào buổi sáng (giảm căng thẳng, có ánh nắng giúp kích hoạt hệ thần kinh, tăng cường vitamin D giúp hệ thần kinh phát triển)…