Truy tìm nguyên nhân gây đau thắt ngực

Nếu một nhánh động mạch vành (ĐMV) bị hẹp, sự cung cấp máu cho vùng cơ tim tương ứng trở nên không đầy đủ. Cơ tim bị thiếu máu và thiếu oxy gây cơn đau thắt ngực. Tình trạng này thường xảy ra khi bệnh nhân gắng sức và giảm đi khi bệnh nhân được nghỉ ngơi nên người ta gọi là cơn đau thắt ngực ổn định. Nếu cơn đau thắt ngực có thể xuất hiện cả khi nghỉ ngơi được gọi là cơn đau thắt ngực không ổn định. Bên cạnh việc ĐMV bị hẹp tắc do mảng xơ vữa, nguyên nhân nào khác nữa làm cho tim trở nên bị thiếu máu? Chúng ta hãy thử tìm hiểu nguyên nhân sâu xa của vấn đề này.

ĐMV bị co thắt, chảy máu mảng xơ vữa và huyết khối

Co thắt động mạch vành gây đau thắt ngực.

Vào cuối thập kỷ 70 của thế kỷ trước, người ta thấy rằng nguyên nhân gây bệnh tim mạch phức tạp hơn những gì trước đây người ta thường nghĩ. Và có những cơ chế khác đã đóng vai trò quan trọng trong làm giảm dòng máu đến tim bên cạnh những mảng xơ vữa gây tắc hẹp động mạch vành. ĐMV không cứng giống như các ống nước. Các động mạch rất mềm và lớp các tế bào cơ trơn thành mạch có thể co lại, do vậy sẽ làm giảm dòng máu của ĐMV. Sự co lại của động mạch được biết là sự co thắt ĐMV.

Khi ĐMV bị co thắt có thể gây tổn thương lớp tế bào nội mạc, dẫn đến cholesterol lắng đọng và tạo thành các mảng xơ vữa. Mặc dù các cơ chế khác đã được biết đến như chảy máu trong mảng xơ vữa, có thể là kết quả của co thắt quá mạnh gây tổn thương lớp trong cùng của ĐMV dẫn đến chảy máu ở trong thành của mạch máu làm cho thành của động mạch lồi vào trong lòng động mạch và gây tắc nghẽn dòng máu chảy trong ĐMV.

Một cơ chế quan trọng khác làm giảm dòng máu trong ĐMV chảy tới tim là huyết khối hay cục máu đông. Một cục huyết khối nhỏ có thể hình thành và cư trú bên trong ĐMV, do vậy làm tắc nghẽn dòng máu chảy tới nuôi cơ tim.

Các yếu tố này thường phối hợp với nhau

Ở hầu hết mọi người, các cơ chế này thường phối hợp với nhau. Do vậy, nếu ĐMV đã bị hẹp 70% do mảng xơ vữa, rồi một cục máu đông nhỏ có thể cư trú ở trong động mạch và làm giảm dòng máu tới tim (gây ra đau thắt ngực) hay gây tắc nghẽn hoàn toàn (dẫn đến nhồi máu cơ tim). Cũng vậy, ĐMV bị tắc nghẽn do mảng xơ vữa càng nhiều thì chỉ cần một co thắt nhẹ cũng có thể làm giảm đáng kể dòng máu hay gây tắc hoàn toàn dòng máu chảy tới tim.

Tất cả các cơ chế này tương tác và có quan hệ mật thiết với nhau. Khi các cơ chế được hiểu biết rõ ràng hơn và được chấp nhận rộng rãi, các bác sĩ bắt đầu tìm cách không để các cơ chế này được hoạt hoá. Ví dụ như chúng ta đã biết từ lâu rằng aspirin ngăn cản quá trình hình thành cục máu đông (đó là lý do vì sao các phẫu thuật viên thường yêu cầu các bệnh nhân không sử dụng aspirin trước khi phẫu thuật, vì làm tăng nguy cơ chảy máu). Qua nhiều năm, điều đó được nhìn nhận một cách đơn giản như là tác dụng phụ gây phiền toái của aspirin, khi bệnh nhân sử dụng thuốc với mục đích làm giảm đau. Sau đó, các bác sĩ  bắt đầu nghĩ đến khả năng aspirin có thể làm giảm tỷ lệ bị nhồi máu cơ tim bằng cách ngăn ngừa hình thành cục máu đông ở bên trong ĐMV.

(Theo PGS.TS. Nguyễn Quang Tuấn // Suckhoe & Doi song)