Cách xử trí chấn thương mũi xoang

Chấn thương mũi xoang là một cấp cứu thường gặp trong tai mũi họng với tỷ lệ khoảng 5% số bệnh nhân cấp cứu nói chung và chiếm 54 - 75% trong các chấn thương tai mũi họng nói riêng.

Những tác nhân gây chấn thương xoang thường gặp là tai nạn giao thông, tai nạn lao động, tai nạn sinh hoạt và do hỏa khí.

Chấn thương mũi xoang có thể ảnh hưởng nguy cấp đến tính mạng bởi hiện tượng chảy máu ồ ạt vì tổn thương các mạch máu lớn vùng hàm mặt như động mạch hàm trong, động mạch bướm khẩu cái, động mạch cảnh trong đoạn xoang hang..., chảy máu nội sọ gây chèn ép não, sặc máu vào đường thở, choáng.

Những chú ý khi chấn thương xoang

Chấn thương xoang xảy ra thường do một lực tác động rất mạnh vào vùng mặt, làm vỡ hệ thống xương bảo vệ các xoang. Trong khi đó, xoang là những khối rỗng nằm trong khối xương sọ, chính vì thế chấn thương xoang hay kèm theo chấn thương nội sọ. Đồng thời vì đó là những chấn thương mạnh nên hay kèm theo chấn thương các phủ tạng khác, vì thế khi thăm khám bệnh nhân phải chú ý toàn diện để phát hiện và xử trí kịp thời. Để nhận biết các chấn thương phối hợp trên, người ta nhận thấy, nếu chấn thương mũi xoang kèm:

- Chấn thương sọ não, bệnh nhân có ngất sau chấn thương hoặc chảy dịch não tủy ra tai hoặc mũi...).

- Chấn thương hàm mặt khi cằm, gò má bệnh nhân mất cân đối, kiểm tra khớp cắn bị lệch...).

- Chấn thương mắt: đánh giá sự cân đối của nhãn cầu, vận động nhãn cầu, hiện tượng mờ mắt, nhìn đôi, giảm thị lực...

Khối xương mặt do 14 xương ghép lại trong đó 13 xương gắn với nhau thành một khối và một xương hàm dưới di động. Khối sọ mặt được phân làm ba tầng:

- Tầng trên gồm xương trán, xoang trán, khối mũi sàng.

- Tầng giữa (khối xương hàm trên) gồm đáy ổ mắt, tháp mũi, xương hàm, xương gò má, cung răng trên.

- Tầng dưới: xương hàm dưới.

Chấn thương mũi xoang nằm ở tầng giữa và tầng trên sọ mặt. Nhờ có cấu trúc đặc biệt là khối xương hàm trên liên kết với nhau bằng các đường khớp và các trụ đỡ (3 trụ đỡ đứng và 3 trụ đỡ ngang), do vậy mà duy trì được cấu trúc không gian ba chiều của khuôn mặt và khả năng chống đỡ để bảo vệ khối xương mặt. Khối xương hàm trên xốp, nhiều mạch máu nên dễ tổn thương nhưng lại chóng liền, vì thế nên nếu được xử trí kịp thời, những bệnh nhân chấn thương xoang hàm thường có tiên lượng tốt. Các xoang có liên quan chặt chẽ với: tầng sọ trước qua mảnh thủng xương sàng và thành sau xoang trán. Với ổ mắt qua xương lệ, xương giấy và thành trên xoang hàm. Liên quan qua mặt dưới xoang hàm với răng hàm trên và khớp cắn.

Cần làm gì trước một chấn thương mũi xoang?

Các bệnh nhân chấn thương mũi xoang thường được đưa đến viện ngay sau tai nạn do hiện tượng chảy máu mũi và sưng nề vùng mặt dữ dội. Mặt trước má có thể có tràn khí nếu vỡ mặt trước xoang hàm. Mắt có thể bị bầm tím, tụ máu, nhãn cầu tụt xuống xoang hàm nếu vỡ trần xoang hàm. Tổ chức liên kết dưới da vùng mặt nhiều mạch máu lại rất lỏng lẻo nên dễ phù nề, gây biến dạng khuôn mặt làm người thầy thuốc khó đánh giá tổn thương chính xác nếu không có kết hợp với một số phương pháp cận lâm sàng, đặc biệt là chụp cắt lớp vi tính vùng sọ mặt.

Xử trí đối với chấn thương vùng mũi xoang thường theo thứ tự

- Xử trí đúng và kịp thời:

+ Các cấp cứu choáng, sặc máu vào đường thở, chảy máu ồ ạt.

+ Các chấn thương sọ não phối hợp.

+ Khi bệnh nhân bị chấn thương mũi xoang, cần chú ý các nhiễm trùng sẽ xảy ra ngay sau đó để phối hợp điều trị như viêm màng não khi có rách màng não, chảy nước não tủy ra ngoài. Uốn ván thể đầu - loại nguy hiểm, tỷ lệ tử vong cao, do đó mọi trường hợp chấn thương mũi xoang đều nên tiêm phòng uốn ván.

- Tiên lượng chức năng: chức năng phát hiện được sớm như nuốt, thở; chức năng khó phát hiện như ngửi...

- Tiên lượng thẩm mỹ được chú trọng cuối cùng, do đó khi phẫu thuật thầy thuốc sẽ cắt bỏ phần mềm tiết kiệm, tối thiểu và bảo tồn các nếp thẩm mỹ như mí mắt, khoé miệng, nếp mũi -má tránh sẹo tối đa cho bệnh nhân.

Phòng chấn thương mũi xoang bằng nghiêm chỉnh chấp hành luật lệ giao thông, tránh uống rượu bia khi lái xe, đội mũ bảo hiểm...