Viêm mũi trong các bệnh nhiễm khuẩn

Một số lớn các bệnh nhiễm khuẩn và truyền nhiễm như cúm, sởi, thương hàn thường hay kèm theo viêm mũi. Những triệu chứng về mũi ở người lớn thường không rõ rệt nhưng trái lại ở trẻ em thì triệu chứng mũi rất quan trọng. Bài viết sau xin đề cập kiến thức giúp việc nhận biết và xử trí viêm mũi ở trẻ em trong một số bệnh truyền nhiễm thường gặp.

Viêm mũi là một trong những triệu chứng đầu tiên của bệnh cúm. Nếu khám qua, triệu chứng này cũng giống như những viêm mũi thông thường nhưng nếu khám kỹ sẽ thấy một số đặc điểm khác biệt rõ: Viêm mũi cúm lan tràn rất nhanh trong thời gian ngắn cho nhiều người. Nguyên nhân của sự lan tràn đó là dịch tiết của bệnh nhân bắn ra khi ho hoặc hắt hơi vào môi trường xung quanh.

Bệnh bắt đầu một cách âm ỉ. Nhiệt độ cao vọt lên 40oC trong ngày đầu, hôm sau tụt xuống 38oC rồi lại lên 40oC (nhiệt độ hình chữ V). Người bệnh nhức đầu và đau khắp mình mẩy, mất ngủ, không muốn ăn, khát nước nhiều và đi đái ít. Đôi khi bệnh nhân nôn mửa. Bệnh nhân hắt hơi, chảy nước mũi nhiều, có khi xì ra cả máu và thường hay bị tắc mũi. Hiện tượng viêm lan rộng xuống niêm mạc họng, niêm mạc thanh quản. Tiếng nói khàn, ho từng hồi dài.

Khám miệng thấy lưỡi trắng bóng như sứ, ở thanh quản thường thấy những chấm xuất huyết.

Riêng ở trẻ mới đẻ dưới 1 tháng, bệnh cúm có thể gây ra hội chứng nhiễm độc thần kinh rất nặng, mặt xám chì, mắt lõm có quầng, lưỡi khô, đen, nôn mửa, tiêu chảy, urê huyết cao đưa đến tử vong trong vòng 48 giờ hoặc bệnh cũng có thể gây ra tình trạng khó thở do phế quản phế viêm hay do phù nề thanh quản.

Bệnh viêm mũi do cúm thường để lại các di chứng sau: Viêm tai xương chũm hoại tử do cúm, viêm thanh quản phù nề hạ thanh môn, viêm não, viêm thần kinh...

Để chẩn đoán bệnh cúm người ta thường dùng một số phản ứng huyết thanh.

Điều trị: Ngày nay chưa có thuốc đặc hiệu để chữa cúm. Nếu bệnh không có biến chứng thì điều trị triệu chứng mà trẻ mắc phải là chủ yếu như hạ sốt, giảm đau, giảm ho, chống sung huyết và co mạch tại mũi kết hợp các biện pháp tăng cường sức đề kháng của cơ thể như chế độ ăn uống tốt khi bị bệnh, bồi phụ điện giải bị mất khi sốt bằng oresol, vitamin C... Nếu có khó thở phải cho thở ôxy. Khi có dấu hiệu của bội nhiễm vi khuẩn do sức đề kháng của cơ thể giảm sút khi cúm hoặc xuất hiện các biến chứng, lúc này cần sử dụng các kháng sinh thích hợp đường uống hoặc tiêm tùy tình trạng của bệnh.

Phòng bệnh: Cần cách ly người bệnh như đối với các bệnh truyền nhiễm khác bằng cách đeo khẩu trang khi tiếp xúc với người khác, không dùng chung bát, đĩa, thìa, khăn... Trong dịch cúm nên nhỏ acgyrol 1-3% vào mũi hoặc nước tỏi, tuy nhiên biện pháp này cũng không có tác dụng tuyệt đối.

Có thể tiêm vaccin chống cúm. Mỗi dịch cúm có một chủng virut khác nhau vì vậy không thể dùng một loại vaccin chung cho tất cả các dịch cúm (có tới 200 loại virut cúm khác nhau). Thời gian miễn dịch chỉ kéo dài 4 tháng sau khi tiêm vì vậy phải tiêm nhắc đi nhắc lại rất tốn kém.

Viêm mũi trong bệnh sởi

Bệnh sởi cũng gây ra những triệu chứng sớm ở mũi. Bệnh bắt đầu lặng lẽ khi nhiệt độ cơ thể lên cao một cách từ từ, bệnh nhân hắt hơi và ngạt tắc mũi ngày càng tăng. Mắt và lệ đạo cũng bị virut xâm nhập; màng tiếp hợp đỏ, chảy nước mắt, mí mắt phù nề. Tiếng nói trở nên khàn, đôi khi có chảy máu cam.

Giai đoạn này có một triệu chứng giúp ta chẩn đoán bệnh sởi là dấu hiệu Koplix tức là niêm mạc má đỏ bầm và xung quanh lỗ tuyến mang tai đổ ra đằng miệng có những chấm trắng đỏ.

Đến ngày thứ 3 thì sởi mọc: mặt và cổ em bé đỏ rực lên. Viêm mũi trong bệnh sởi không có gì quan trọng lắm. Sau khi hết sốt mũi còn chảy ra một ít tiết nhờn mủ trong vài ngày rồi khô hẳn. Tiên lượng bệnh sởi thường là tốt đối với những trẻ khỏe mạnh được chăm sóc chu đáo. Trái lại ở những môi trường thiếu vệ sinh, bệnh nhân không được cách ly tốt, bệnh sởi thường hoành hành một cách ghê gớm nhất là với những trẻ dưới 1 tháng tuổi, gây ra những biến chứng như viêm thanh quản loét và phù nề, viêm tai hoại tử, viêm phế quản phổi, cam tẩu mã... Đôi khi bệnh sởi còn phối hợp với bạch hầu gây viêm thanh quản rất nặng.

Ngoài ra sau sởi, cơ thể trẻ lâm vào tình trạng suy nhược, sức đề kháng của trẻ giảm tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát sinh ra các bệnh khác như lao.

Điều trị:

- Nhỏ mũi bằng thuốc co mạch giảm sung huyết chứa xylomethasoline, chống xuất tiết, chống viêm.

- Khí dung mũi họng.

- Trong trường hợp có biến chứng phải phối hợp kháng sinh toàn thân.

Phòng bệnh:

- Cách ly trẻ với thời gian nghỉ học là 16 ngày.

- Trong khi có dịch sởi nên tiêm thuốc tăng cường miễn dịch cho những trẻ đẻ non, suy dinh dưỡng...

Viêm mũi trong bệnh thương hàn

Thương hàn không còn nguy hiểm nữa từ khi có các thuốc kháng sinh hữu hiệu cho những nhiễm trùng đường hô hấp trên. Hậu quả thương hàn gây ra áp-xe vách ngăn mũi, loét mũi hầu như không còn thấy nữa nhưng chảy máu mũi vẫn còn hay gặp. Chảy máu mũi xuất hiện trong tuần lễ đầu cùng với sốt. Chảy máu mũi nhiều ở cả hai bên mũi, máu có thể chảy ra từ vách ngăn mũi hoặc từ cuốn mũi. Chẩn đoán căn cứ vào cấy máu trong cơn sốt và làm phản ứng huyết thanh.

Điều trị bằng kháng sinh đường uống, các thuốc cầm máu và nếu chảy máu mũi nhiều phải can thiệp bằng nhét metcher mũi.

Viêm mũi trong bệnh viêm màng não

Bệnh viêm màng não do cầu khuẩn màng não thường bắt đầu bằng viêm mũi hoặc viêm mũi họng. Viêm mũi này không có gì đặc biệt khác với viêm mũi thông thường vì vậy khó chẩn đoán bệnh trước khi có những dấu hiệu của viêm màng não.