Cứu sốc nước, coi chừng “hết nước cứu”

Nhiều người vẫn nghĩ rằng việc dốc ngược người bị ngạt nước (chết đuối) lên để xốc nước sẽ giúp nạn nhân tỉnh lại. Thế nhưng, điều đó hoàn toàn sai lầm vì chẳng những không cứu được người bị nạn mà chúng ta còn bỏ lỡ “thời gian vàng” trong sơ cứu ngạt nước ban đầu.

Thổi ngạt càng sớm càng tốt

Nguyên nhân ngạt nước thường là do các tai nạn như: trẻ nhỏ hoặc người lớn không biết bơi bị trượt chân rơi xuống ao, hồ, sông, suối; trẻ bị chìm trong các vật chứa nước trong nhà như giếng nước, thùng nước, chậu nước, bồn tắm… Người biết bơi cũng có khi bị do kiệt sức, vọp bẻ, động kinh… trong lúc bơi.

Theo các bác sĩ bệnh viện (BV) Nhi đồng 1, tình trạng trẻ bị ngạt nước, nhất là khi đã ngưng thở, ngưng tim nếu không được sơ cứu tại chỗ đúng cách, kịp thời trước khi đưa đến cơ sở y tế sẽ để lại di chứng não cho trẻ vì thiếu oxy trong não hoặc thậm chí tử vong.

Cần lưu ý, một người đã ngưng thở chỉ sống thêm được khoảng 5 phút, do vậy chúng ta phải tận dụng “thời gian vàng” này để hành động thật nhanh và bằng mọi cách tiến hành hà hơi thổi ngạt càng sớm càng tốt. Tốt nhất là cấp cứu thổi ngạt ngay khi vừa đưa đầu người bị nạn lên khỏi mặt nước.

BS. Bạch Văn Cam, cố vấn khối Hồi sức cấp cứu, BV Nhi đồng 1 cho biết, cách sơ cứu ban đầu đúng là: Khi đưa nạn nhân lên bờ, hãy đặt chỗ nằm khô ráo, thoáng khí. Nếu nạn nhân bất tỉnh, kiểm tra xem nạn nhân còn thở hay không bằng cách quan sát sự di động của lồng ngực. Lồng ngực còn di động nghĩa là nạn nhân còn thở được, lúc này nên đặt nạn nhân nằm ở tư thế an toàn, nghiêng một bên để nếu có nôn ói, chất nôn dễ dàng thoát ra ngoài và không trào ngược vào phổi gây viêm phổi (hình 3).

Nếu lồng ngực không di động nghĩa là nạn nhân đã ngưng thở, đầu tiên hãy thổi ngạt miệng qua miệng: 2 cái chậm. Lưu ý khi thổi ngạt: đặt 2 ngón tay dưới cằm nạn nhân, nâng ngửa lên, tay kia bịt mũi nạn nhân, rồi hít một hơi thật sâu, áp miệng của mình vào miệng nạn nhân thổi mạnh, quan sát lồng ngực nạn nhân có phồng lên, xẹp xuống theo nhịp thổi không (hình 1).

Nếu sau khi thổi ngạt, người bị nạn vẫn chưa thở lại được hoặc còn tím tái và hôn mê, xem như tim đã ngưng đập, cần ấn tim ngoài lồng ngực ngay (hình 2).

Nguyên tắc ấn tim ngoài lồng ngực là: Ấn vào vùng nửa dưới xương ức theo cách sau:

Đối với trẻ dưới 1 tuổi: dùng 2 ngón tay cái của tay phải và tay trái ấn ở vị trí giữa và đường nối hai đầu vú 1 khoát ngón tay (tức khoảng bằng bề ngang một ngón tay). Đối với trẻ 1-8 tuổi: dùng 1 bàn tay hoặc 2 bàn tay đặt chồng lên nhau (đối với trẻ lớn hơn 8 tuổi và người lớn), ấn vào phía trên mỏm ức 2 khoát ngón tay.

Phối hợp ấn tim và thổi ngạt: theo tỷ lệ 15/2 ở trẻ em trên 1 tháng tuổi đến 15 tháng tuổi, nên tiếp tục động tác cấp cứu này trên đường chuyển tới cơ sở y tế cho đến khi nạn nhân tự thở lại được, việc cấp cứu này đôi khi mất cả hàng giờ hoặc lâu hơn.

Những sai lầm

Phần lớn những người bị nạn tử vong hoặc bị di chứng não do thiếu oxy là vì không được sơ cứu hay sơ cứu không đúng cách trước khi đưa đến bệnh viện. Cần tránh những cách xử trí sai lầm dưới đây:

Dốc ngược người bị nạn để xốc nước: việc làm này không cần thiết vì thông thường lượng nước vào phổi rất ít chứ không phải vào đầy phổi như nhiều người thường nghĩ. Lượng nước rất ít trên sẽ được tống xuất ra ngoài khi người bị nạn tự thở lại. Ngoài ra, xốc nước còn làm chậm thời gian cấp cứu thổi ngạt và tăng nguy cơ hít sặc nước vào phổi.

Không hoặc chậm trễ thổi ngạt, ấn tim cho người bị nạn đang ngưng thở ngưng tim tại nơi xảy ra tai nạn hoặc trên đường đưa đến cơ sở y tế. Việc chậm trễ này làm cho não và các cơ quan bị thiếu oxy kéo dài, có thể gây chết tế bào não dẫn đến tử vong hoặc di chứng não nặng nề.

Thực hiện cấp cứu không đúng cách: dang hai tay người bị nạn sang hai bên rồi ép vào ngực để ấn tim mà không thổi ngạt, động tác này không nên thực hiện vì không hiệu quả.

Hơ lửa hoặc lăn lu: để người bị nạn nằm vắt ngang qua lu đốt lửa phía trong lu vì nghĩ rằng sẽ tống xuất nước ra ngoài và giúp làm ấm người nhưng thực ra càng khiến tình trạng nặng thêm vì chậm thời gian cấp cứu thổi ngạt, và gây phỏng da cho nạn nhân.

Để phòng ngừa ngạt nước, không nên cho trẻ chơi gần ao hồ, kênh rạch; đậy kín các vật chứa nước trong nhà như chậu nước, thùng nước, bồn tắm, giếng nước…Nếu có điều kiện nên dạy trẻ hoặc cho trẻ đi học bơi ngay từ khi còn bé.